هادی تی وی فارسی دری : امام سجاد علیه السلام
تویتر
فیسبوک
گوگل
یوتیوب
Rss

امام سجاد علیه السلام

امام سجاد علیه السلام
  • 2017-10-16 13:10
  • چاپ
  • PDF
  • به اشتراک گذاری در فیسبوک
  • به اشتراک گذاری در تویتر
  • به اشتراک گذاری در گوگل پلاس
  • به اشتراک گذاری در واتساپ
  • تعداد كاربران 296
  • تعداد نظرات 0
  • -
    +

امام سجاد علیه السلام

 

علی‌بن‌حسین‌بن‌علی‌بن‌ابی‌طالب علیهم‌السلام، معروف به امام سجاد و زین‌العابدین (۳۸- ۹۵ق)، چهارمین امام که مدت امامت وی ۳۵ سال بود. در واقعه کربلا حضور داشت؛ ولی به علت بیماری در جنگ شرکت نکرد؛ لشکر عمر بن سعد پس از شهادت امام حسین علیه‌السلام او را همراه اسیران کربلا به کوفه و شام بردند. خطبه امام سجاد علیه‌السلام در شام باعث آگاهی مردم از جایگاه اهل بیت شد.

ولادت

بنا بر قول مشهور امام سجاد علیه‌السلام در سال ۳۸ق متولد شده است که در این صورت بخشی از حیات امام علی علیه‌السلام و نیز دوران امامت امام حسن مجتبی علیه‌السلام و امام حسین علیه‌السلام را درک کرده و ناظر تلاش معاویه برای تحت فشار گذاشتن شیعیان در عراق و دیگر نقاط بوده است.

اما در برخی اخبار سن امام را کمتر از آنچه مشهور است، دانسته و تولد امام را در حدود سال ۴۸ق گفته‌اند. (شرح الاخبار، ج ۳، ص۲۶۶) گرچه این اخبار در منابع متعددی نقل گردیده، اما شواهدی وجود دارد که مانع از قبول آنهاست، مثلا اینکه مشهور مورخان و سیره نویسان تولد وی را در سال ۳۸ ذکر کرده‌اند که بر مبنای آن، سن امام در واقعه کربلا، ۲۳ سال دانسته شده است. از جمله محمد بن عمر واقدی، از راویان اخبار تاریخی اهل سنت، بعد از نقل این کلام از امام صادق علیه‌السلام که گفت علی بن الحسین(ع)در ۵۸ سالگی رحلت کرد، می‌نویسد: این گفتار بر آن دلالت دارد که امام سجاد علیه‌السلام در حالی که ۲۳ یا ۲۴ سال داشته در کنار پدرش در کربلا بوده است. (طبقات الکبری، ج۵، ص۲۲۲؛ مختصر تاریخ دمشق، ج۱۷، ص۲۵۶؛ کشف الغمة، ج ۲، ص ۱۹۱)

زهری نیز گفته است که علی بن الحسین در حالی که ۲۳ داشت، در کربلا کنار پدرش بود. (مختصر تاریخ دمشق، ج ۱۷، ص۲۳۱)

نسب

علی‌بن‌حسین‌بن‌علی‌بن‌ابی‌طالب، معروف به امام سجاد و امام زین‌العابدین، چهارمین امام شیعیان و فرزند امام حسین علیه‌السلام است.

نام و نسب مادر او، از مسائل اختلافی است و نام‌های متعددی برای او ذکر شده است؛ از جمله: شهربانو، شهربانویه، شاه زنان، جهانشاه، خوله، سلافه، غزاله، سلامه، حرار، مریم، فاطمه.

شیخ مفید نام مادر وی را شاه‌زنان، دختر یزدگرد معرفی می‌کند (الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص )۱۳۷ و شیخ صدوق نیز مادر ایشان را دختر یزدگرد پسر شهریار پادشاه ایران می‌داند که هنگام وضع حمل او از دنیا رفته است. (عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۱۲۸)

البته برخی از پژوهشگران نپذیرفته‌اند که مادر امام سجاد علیه‌السلام، شهربانو دختر یزدگرد بوده است. از جمله سیدجعفر شهیدی با بیان ادله و قرائنی، پذیرش مادری با این اوصاف را برای امام سجاد علیه‌السلام قابل قبول نمی‌داند. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۱۰- ۲۶)

لقب‌ها و کنیه‌ها

کنیه او ابوالحسن، ابوالحسین، ابومحمّد و ابوعبداللّه بوده است. (سیر اعلام النبلاء، ج۴،ص۳۸۶؛ موسوعة رجال الکتب التسعة، ج ۳، ص ۶۴؛ الجرح و التعدیل، ج ۶، ص ۱۷۸؛ الکنی و الاسماء، ج ۱، ص ۱۴۷؛ طبقات الحفّاظ، ص ۳۷؛ المقتنی فی سرد الکنی، ج ۱، ص ۱۹۹؛ تهذیب الکمال، ج ۱۳، ص ۲۳۶)

القابش زین العابدین، سیدالساجدین، سجاد، هاشمی، علوی، مدنی، قرشی، علی‌اکبر است. (سیر اعلام النبلاء، ج ۴، ص ۳۸۶؛ العِبَر، ج ۱، ص ۸۳؛ تهذیب الکمال، ج ۱۳، ص ۲۳۶؛ النجوم الزاهرة، ج ۱، ص ۲۲۹؛ وفیات الاعیان، ج ۳، ص ۲۶۶؛ تهذیب التهذیب، ج ۷، ص ۲۳۱؛ موسوعة رجال الکتب التسعة، ج ۳، ص ۶۴) ذوالثَّفنات لقب دیگری است که به آن حضرت داده‌اند. چراکه ایشان بر اثر عبادت و نماز بسیار، جایگاه‌های سجده‌اش همانند زانوی شتر پینه بسته بود. (وفیات الاعیان، ج ۳، ص ۲۷۴؛ صبح الاعشی، ج ۱، ص ۵۱۶؛ مروج الذهب، ج ۳، ص ۱۶۰؛ ثمارالقلوب، ص ۲۲۶؛ شرح نهج البلاغه، ج۱۰، ص ۷۹)

امام سجاد علیه‌السلام در زمان خویش به نام‌های «علی‌الخیر»، «علی‌الاصغر» و«علی‌العابد» شهرت داشت. (لطبقات الکبری، ج ۵، ص ۲۲۲؛ شرح نهج البلاغه، ج ۱۵، ص ۲۷۳)

همسران و فرزندان

در منابع تاریخی تعداد فرزندان امام سجاد علیه‌السلام ۱۵ نفر ذکر شده که ۱۱نفر آنها پسر و ۴ نفر دختر بوده‌اند. (الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۵) نام فرزندان و همسران امام طبق نوشته شیخ مفید چنین است:(همان)

همسر

نسب

فرزندان

ام عبدالله

دختر امام حسن (ع)

امام محمد باقر(ع)

---

کنیز

عبدالله، حسن و حسین اکبر

جیدا

کنیز

زید و عمر

---

کنیز

حسین اصغر، عبدالرحمن و سلیمان

---

کنیز

علی و خدیجه

---

کنیز

محمد اصغر

امامت

امامت امام سجاد علیه‌السلام با شهادت امام حسین علیه‌السلام در عاشورای سال (۶۱ ق) آغاز شد و تا زمان شهادتش، یعنی سال (۹۴ یا ۹۵ق) ادامه داشت.

دلایل امامت

بنابر روایاتی صریح در منابع شیعی، امام سجاد علیه‌السلام جانشین و وصی حسین بن علی علیه‌السلام است. (کافی، ج۱، ص ۱۸۸ ـ ۱۸۹) در احادیث نقل شده از پیامبر(ص) در باره اسامی امامان شیعه ، نام امام سجاد در میان امامان آمده است. (الاختصاص، ص۲۱۱؛ منتخب الاثر باب هشتم ص۹۷؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۱۸۲-۱۸۱؛ اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج۲، ص ۲۸۵) متکلمان شیعه مانند شیخ مفید، برتری علمی و عملی وی بر دیگران پس از پدرش را نخستین دلیل بر امامت وی دانسته‌اند. (الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸)

همچنین طبق نصوص شیعه، وسایلی چون شمشیر و زره رسول الله صلی‌الله‌ علیه‌وآله، باید نزد ائمه باشد؛ وجود این اشیاء نزد امام سجاد(ع)[نیازمند منبع] حتی در منابع اهل سنت به صراحت ذکر شده است. (الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۴۸۶ ـ ۴۸۸؛ اعلام الوری، ص۲۰۷)

 واقعه کربلا

امام سجاد علیه‌السلام در واقعه کربلا و در روزی که امام حسین علیه‌السلام و یارانش به شهادت رسیدند، به شدت بیمار بود به گونه‌ای که در مواردی که می‌خواستند او را به قتل برسانند،(الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۳) عده‌ای گفتند: او را همین بیماری که دارد کفایت می‌کند. (اعلام الوری، ج ۱، ص ۴۶۹)

امام سجاد علیه‌السلام در کوفه

پس از واقعه کربلا، اهل بیت امام حسین علیه‌السلام را به اسیری گرفتند و روانه کوفه و شام کردند. هنگام بردن اسیران از کربلا به کوفه، بر گردن امام سجاد علیه‌السلام غل و جامعه [جامعه، طوق مانندی است که دست‌ها و گردن را با آن به هم می‌بندند] نهادند و چون بیمار بود، و نمی‌توانست خود را بر پشت شتر نگاهدارد هر دو پای او را بر شکم شتر بستند. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۵۱ ـ ۵۲)

بنابر برخی گزارش‌ها، امام سجاد علیه‌السلام در کوفه خطبه‌ای ایراد کرده است؛ ولی توجه به شرایط کوفه و سختگیری و بی‌رحمی مأموران حکومت و بیم کوفیان از آنان، پذیرفتن چنین گزارشی را دشوار می‌سازد. سخنان امام سجاد علیه‌السلام در خطبه کوفه، به خطبه او در مسجد دمشق بسیار شبیه است. از این رو احتمال می‌رود که با گذشت زمان راویان حادثه‌ها را با هم آمیخته باشند. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۵۶ ـ ۵۷)

ابن زیاد، امام سجاد علیه‌السلام و سایر اسیران کربلا را در زندان نگاه داشت و نامه‌ای به شام نوشت و از یزید کسب تکلیف کرد. یزید پاسخ داد، اسیران و سرهای شهیدان کربلا را به شام بفرستد. ابن زیاد، امام سجاد علیه‌السلام را غل بر گردن نهاد و با اسیران همراه مُحَفّر بن ثَعلبه روانه دمشق کرد. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۵۸ ـ ۵۹)

امام سجاد علیه‌السلام در شام

امام سجاد علیه‌السلام در مسجد شام خطبه‌ای خواند و خود و پدر و جد خویش را به مردم شناساند و به شامیان گفت که آنچه یزید و کارگزاران او بر زبان‌ها انداخته‌اند درست نیست. پدر او خارجی نیست و نمی‌خواسته است جمعیت مسلمانان را بر هم بزند، و در بلاد اسلام فتنه برانگیزد. او برای حق و به دعوت مسلمانان به پاخاست تا دین را از بدعت‌هایی که در آن پدید شده بزداید و به سادگی و نزاهت عصر جدّ خود برساند. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۷۵)

بازگشت به مدینه

به نوشته شیخ مفید سرانجام خاندان امام حسین علیه‌السلام روز اربعین از شام به سوی مدینه حرکت کرد. (تاریخ امامت، ۱۳۹۰ش، ص۱۵۹، به نقل از: شیخ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۲۶) امام سجاد علیه‌السلام که تا ۳۴ سال پس از واقعه کربلا زنده ماند، همواره تلاش می‌کرد یاد و خاطره شهدای کربلا را زنده نگه دارد. امام هر گاه آب می‌نوشید به یاد پدر بود و بر مصایب امام حسین علیه‌السلام گریه می‌کرد و اشک می‌ریخت.

در روایتی از امام صادق علیه‌السلام آمده است، «امام زین العابدین علیه‌السلام چهل سال بر پدر بزرگوارش گریه کرد، در حالی که روزها روزه بود و شب‌ها به نماز می‌ایستاد، هنگام افطار که غلام حضرت برای ایشان آب و غذا می‌برد، و عرض می‌کرد بفرمایید، حضرت می‌فرمود: فرزند رسول خدا گرسنه کشته شد! فرزند رسول خدا تشنه، کشته شد! و پیوسته این سخن را تکرار می‌کرد و گریه می‌کرد به گونه‌ای که اشک‌های آن حضرت با آب و غذایش مخلوط می‌شد. پیوسته این گونه بود تا رحلت کرد.» (سید بن طاووس، اللهوف، ص ۲۹۰؛ بحار الانوار، ج ۴۵، ص۱۴۹؛ نفس المهموم، ج۱، ص۷۹۴)

قیام‌های مهم معاصر امام سجاد علیه‌السلام

در دوران امام سجاد علیه‌السلام و پس از واقعه کربلا جنبش‌های مختلفی صورت گرفت که مهمترین آنها عبارتند از:

واقعه حره

بعد از واقعه کربلا در سال ۶۳ق، مردم مدینه علیه امویان قیام کردند که این قیام حوادثی در پی داشت و به واقعه حَرّه شهرت یافت. مردم شهر با عبدالله بن حنظله -که پدرش حنظله، به غسیل الملائکه معروف بود- بیعت کردند و بنی امیه را که شمار آنان به ۱۰۰۰ تن می‌رسید، نخست خانه مروان بن حکم را محاصره کردند، سپس از شهر بیرون راندند. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۸۲ ـ ۸۳) امام سجاد علیه‌السلام از آغاز شورش خود را کنارکشید و با مردم هم داستان نگشت، چون پایان کار را می‌دانست. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۸۶)

در روزهای پرگیرودار واقعه حره، مروان (از دشمنان اهل بیت(ع)) نزد عبدالله بن عمر رفت و از او خواست تا خانواده وی را نزد خود نگاه دارد، ولی عبدالله نپذیرفت. مروان چون از حمایت او ناامید شد پناه به امام سجاد علیه‌السلام برد. امام با بزرگواری خاص خود خواهش او را قبول فرمود و کسان مروان را همراه با زن و فرزند خود به ینبع (چشمه ساری نزدیک مدینه از جانب راست کوه رضوی) فرستاد. (طبری نوشته است که امام سجاد علیه‌السلام با مروان دوستی قدیمی داشت. ولی این سخنی بی‌اساس است چرا که مروان هیچگاه به بنی هاشم روی خوش نشان نداده است. بنابراین جایی برای دوستی او با امام علیه‌السلام نبوده است. طبری می‌خواهد جوانمردی را که خاندان هاشم از حد اعلای آن برخوردار بوده‌اند نادیده بگیرد و آن را به حساب دوستی شخصی بگذارد. زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۸۳)

امام در این حادثه، ۴۰۰ خانواده را در کفالت خود گرفت و تا وقتی که لشکر مسلم بن عقبه (فرمانده لشکر یزید در واقعه حره) در مدینه بود هزینه آنان را می‌پرداخت. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۸۶)

قیام توابین

نهضت توابین یکی دیگر از نهضت‌های پس از واقعه کربلا بود که رهبری آن را سلیمان بن صرد خزاعی، به همراهی تنی چند از دیگر سرشناسان شیعه در کوفه بر عهده داشتند. توابین در مجموع بر آن بودند تا در صورت پیروزی، امامت جامعه را به اهل بیت علیهم‌السلام بسپارند و به طبع از نسل فاطمه(علیها‌السلام)، کسی جز علی بن حسین علیه‌السلام برای این کار وجود نداشت. اما رابطه سیاسی خاصی بین امام سجاد علیه‌السلام و توابین وجود نداشته است. (تشیع در مسیر تاریخ، ص۲۸۶)

قیام مختار

قیام مختار نیز سومین جنبش مهم پس از واقعه کربلا است که درباره ارتباط امام سجاد علیه‌السلام با این جنبش نیز ابهاماتی وجود دارد. این ارتباط نه تنها از زاویه نگرش سیاسی، بلکه از جنبه اعتقادی (پیروی مختار از محمد بن حنفیه)نیز مشکلاتی را در بردارد. گفته شده که مختار پس از آنکه موفق شد در کوفه شیعیانی را به سوی خود جذب کند، از امام سجاد علیه‌السلام استمداد جست، اما امام روی خوش نشان نداد. (اختیار معرفة الرجال، ص ۱۲۶)

شهادت

در تاریخ دقیق شهادت امام سجاد علیه‌السلام اختلاف است، سال شهادت را ۹۴ (الإتحاف بحب الأشراف، ص۲۷۶) یا ۹۵ (لإرشاد، ج‏۲، ص۱۳۷؛ الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۶۶؛ مروج الذهب، ج۳، ص۱۶۰) گفته‌اند. روز شهادت نیز در منابع، مختلف گزارش شده‌است؛ برخی شنبه (أعیان الشیعة، ج‏۱،ص:۶۲۹) ۱۲ محرم (الإتحاف بحب الأشراف، ص ۲۷۶) بعضی ۲۵ محرم (منتهی الآمال، ج‏۲،ص ۱۱۶۷) گزارش کرده‌اند. گزارش‌های دیگر نیز از جمله ۱۸، ۱۹، و ۲۲ محرم در منابع دیده می‌شود. (أعیان الشیعة، ج‏۱،ص ۶۲۹)

در منابع شهادت امام سجاد، به دستور ولید بن عبد الملک و با سم بوده است. (الاتحاف بحب الاشراف، ص ۱۴۳) قبر او در قبرستان بقیع کنار قبر امام حسن مجتبی، (الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸) امام محمد باقر و امام جعفر صادق است.

فضائل و مناقب

عبادت

مالک بن انس می‌گوید:

علی بن حسین در شبانه روز هزار رکعت نماز می‌خواند تا اینکه از دنیا رحلت کرد. لذا به ایشان «زین العابدین» می‌گویند. (العِبَر، ج ۱، ص ۸۳)

ابن عبد ربّه می‌نویسد:

هنگامی که علی بن حسین آماده نماز می‌شد، لرزه عجیبی وجودش را فرا می‌گرفت. از ایشان در این باره سؤال شد، فرمود: «وای بر شما! آیا می‌دانید که من در برابر چه کسی می‌خواهم بایستم و در برابر چه کسی می‌خواهم مناجات کنم؟!» (عقدالفرید، ج ۳، ص ۱۶۹؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۴، ص ۳۹۲)

مالک بن انس می‌گوید:

هنگامی که علی بن حسین احرام بست، لبیک اللّهمّ لبیک را قرائت کرد و در همان لحظه، بیهوش شده و از مرکب خود به زمین افتاد. (سیر اعلام النبلاء، ج ۴، ص ۳۹۲)

کمک به فقرا

ابو حمزه ثمالی می‌گوید:

علی بن حسین شبانه مقداری غذا بر دوش خود می‌گذاشت و در تاریکی شب به صورت مخفیانه به فقرا می‌رساند و می‌فرمود: «صدقه ای که در تاریکی شب داده شود، غضب خداوند را خاموش می‌کند.» (سیراعلام النبلاء، ج ۴، ص ۳۹۳)

محمد بن اسحاق می‌گوید:

مردمی در مدینه زندگی می‌کردند و نمی‌دانستند معاش آنها از کجا تأمین می‌شود؛ با درگذشت علی بن الحسین غذای شبانه آنان قطع شد. (سیر اعلام النبلاء، ج ۴، ص ۳۹۳)

شب هنگام انبان‌های نان را بر پشت خود برمی‌داشت و به خانه مستمندان می‌رفت و می‌گفت: صدقه پنهانی، آتش غضب پروردگار را خاموش می‌کند. برداشتن این انبان‌ها بر پشت او اثر نهاده بود و چون به جوار پروردگار رفت به هنگام شست و شوی آن حضرت آن نشانه‌ها را بر پشت او دیدند (حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۳۶؛ کشف الغمه، ج۲، ص ۷۷؛ مناقب، ج۴، ص۱۵۴؛ صفة الصفوة ج ۲ ص ۱۵۴؛ خصال ص ۶۱۶؛ علل الشرایع ص ۲۳۱؛ بحار، ص ۹۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۷ ـ ۱۴۸) ابن سعد نویسد: چون مستمندی نزد او می‌آمد، برمی‌خواست و حاجت او را روا می‌کرد و می‌گفت: صدقه پیش از آنکه به دست خواهنده برسد، به دست خدا می‌رسد. (طبقات ج ۵ ص ۱۶۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۸)

سالی، قصد حج کرد. خواهرش سکینه توشه‌ای به ارزش هزار درهم برای وی آماده ساخت. چون به حره رسید، آن توشه را نزد او بردند. امام همه آن را میان مستمندان پخش فرمود. (کشف الغمه، ج۲، ص۷۸؛ صفة الصفوة ج ۲، ص ۵۴؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۸)

علی بن الحسین علیه‌السلام پسر عموئی مستمند داشت. شب هنگام چنانکه وی او را نشناسد، نزدش می‌رفت و چند دینار بدو می‌بخشید. آن مرد می‌گفت: علی بن الحسین رعایت خویشاوندی را نمی‌کند، خدا او را سزا دهد. امام این سخنان را می‌شنید و شکیبائی و بردباری می‌کرد و خود را بدان خویشاوند نمی‌شناساند. چون به دیدار خدا رفت آن احسان از آن مرد بریده شد و دانست که آن مرد نیکوکار علی بن الحسین بوده است پس بر سر مزار او رفت و گریه کرد. (کشف الغمه، ج۲، ص۱۰۷؛ حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۴۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۸)

ابونعیم نویسد:

دو بار مال خود را با مستمندان قسمت کرد و گفت: خداوند بنده مؤمن گناهکار توبه‌کننده را دوست دارد (طبری، بخش ۳ ص.۲۴۸۲، طبقات ج ۵ ص ۱۶۲؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۸) و نویسد: مردم او را بخیل می‌دانستند و چون به جوار حق رفت دانستند که هزینه صد خانوار را عهده‌دار بوده است. (صفة الصفوة، ج ۲، ص ۵۴؛ حلیة الاولیاء ج ۳ ص ۱۳۶؛ طبقات ج ۵، ص ۱۶۴؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۸) چون گدائی نزد او می‌آمد، می‌گفت مرحبا به کسی که توشه مرا به آخرت می‌برد. (کشف الغمه، ج ۲، ص ۷۷؛ مناقب، ج ۴، ص ۱۵۴؛ حلیة الاولیاء، ج ۳، ص ۱۳۶؛ بحار، ص ۱۳۷؛ به نقل شهیدی، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۴۸)

رفتار با بردگان

از تلاش‌های امام، که هم جنبه دینی داشت و هم جنبه سیاسی، توجه به بردگان بود؛ قشری که بخصوص از زمان خلیفه دوم(عمر بن خطاب) به بعد و مخصوصا در عصر امویان، مورد شدیدترین فشارهای اجتماعی بودند و از محروم‌ترین طبقات جامعه اسلامی در قرون اولیه به‌شمار می‌رفتند.

امام سجاد علیه‌السلام، مانند امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام که با برخورد اسلامی خویش بخشی از موالی عراق را به سمت خویش جذب کرد، کوشید تا حیثیت اجتماعی این قشر را بالا برد.

سید الاهل نوشته است:

امام سجاد(ع)در حالی که نیازی به بردگان نداشت، آنها را می‌خرید. این خریدن تنها برای آزاد کردن آنها بود. بردگان که چنین نیتی از امام می‌دیدند، خود را در معرض او می‌نهادند تا امام آنها را بخرد. امام سجاد علیه‌السلام در هر زمان و موقعیتی به آزادی آنها می‌پرداخت، به طوری که در شهر مدینه عده زیادی، همچون یک لشکر از موالی آزاد شده، از زن و مرد، به چشم می‌خورد که همگی از موالی امام بودند. (زین العابدین، ص ۷ ـ ۴۷)

آثار

در بین آثاری که به امام سجاد علیه‌السلام نسبت شده، قرآنی است که هم اکنون درموزه آستانقدس نگهداری می‌شود.

شیخ مفید می‌نویسد: علمای اهل سنت علوم بسیاری را از امام سجاد علیه‌السلام نقل کرده‌اند و پندها، دعاها، [احادیثی] در فضل قرآن، حلال و حرام، جنگ‌ها و روزها (تاریخ) از وی بجا مانده است که نزد علما مشهور است. (الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۳) [۵۳] گفتنی است از امام سجاد حدود سیصد حدیث در کتب اربعه شیعه آمده است. (منتظر القائم،‌ تاریخ امامت، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۲)

صحیفه سجادیه

صحیفه سجادیه، مجموعه دعاهای امام سجاد علیه‌السلام و آینه‌ای است که تصویر اجتماع آن روز ـ به ویژه مدینه ـ را در آن می‌توان دید؛ بیزاری از کردار و گفتار زشت مردم آن روز و پناه بردن به خدا از آنچه می‌بیند و می‌شنود، و روشن نمودن راه درست در پرتو تربیت دین و قرآن و پاکیزه ساختن جان ها از آلایش؛ گویی امام می‌خواهد تا آنجا که ممکن است، به زبان دعا مردم را از شیطان ببرد و به خدا پیوند دهد. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۱۰۵)

رساله حقوق

رساله حقوق، یکی از چند اثر منسوب به امام سجاد علیه‌السلام است. در این رساله ۵۱ حق (یا ۵۰ حق طبق برخی نسخه ها) شمارش شده است. (زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص۱۶۹ ـ ۱۷۰.) این اثر را افراد مختلفی به فارسی برگردانیده‌اند و بارها به چاپ رسیده است.

دعای سحر مشهور به دعای ابوحمزه

این دعا را امام زین‌العابدین در سحرهای ماه رمضان می‌خواند و ابوحمزه ثمالی از آن حضرت نقل کرده است. این دعا دربردارنده مفاهیمی متعالی و تعابیری شیوا و فصیح است.

زیارت امین الله

زیارتنامه‌ای است که امام سجاد علیه‌السلام هنگام زیارت مزار حضرت علی علیه‌السلام خوانده است. (المزار الکبیر، ص۲۸۵؛ کامل الزیارات، ص۳۹)

یاران و شاگردان

ابوحمزه ثُمالی: راوی، محدّث و مفسّر امامی قرن دوم که از اصحاب امام سجاد، امام باقر، امام صادق و امام کاظم علیهم‌السلام بود.

ابوخالد کابلی: ملقب به كنكر، از رجال شیعی سده اول قمری و از اصحاب امام سجاد علیه‌السلام و امام باقر (ع).

اَبان بن تَغلِب: ادیب، قاری، فقیه، مفسّر و از محدّثان بنام امامیه که محضر امام سجاد علیه‌السلام، امام محمد باقر علیه‌السلام و امام جعفر صادق علیه‌السلام را درک کرد.

جابر بن عبدالله انصاری: صحابی پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله است که در بسیاری از غزوه‌ها و سرایا شرکت کرد. جابر، راوی حدیث لوح است ـ که دربردارنده نام امامان شیعه از زبان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است. جابر را از اصحاب امام علی علیه‌السلام و ائمه تا امام باقر علیه‌السلام دانسته‌اند.

سُلَیم بن قیس هلالی: از اصحاب خاصّ چهار امام نخست شیعه علیه‌السلام که محضر امام باقر علیه‌السلام را هم درک کرده است. او از قدیمی‌ترین علمای شیعه و بزرگان اصحاب ائمه علیه‌السلام و مورد وثوق آنان بوده و نزد ایشان از محبوبیت خاصّی برخوردار بوده است.

حسن بن محمد بن حنفیه: از محدّثان قرن اول، فرزند محمد بن حنفیه و نواده علی بن ابیطالب علیه‌السلام است.

سعید بن مسیب بن حزن قرشی مخزومی: از تابعین که او را از فقهای هفتگانه مدینه در زمان امام سجاد علیه‌السلام به شمار آورده‌اند.

یحیی بن اُمّ طُوَیل

سعید بن جُبَیر: مفسر و از تابعین و اصحاب امام سجاد علیه‌السلام است.

محمد بن جُبَیر بن مُطعِم

سخنان بزرگان اهل سنت درباره امام سجاد علیه‌السلام

محمد بن مسلم زهری:

نه هاشمی‌ای را برتر از او و نه کسی را فقیه‌تر از او دیدم. (البدایة و النهایة، ج۹، ص۱۲۴؛ الذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۷۵؛ تکملة الغدیر، ج۲، ص۴۰۶)

شافعی:

او فقیه‌ترین مردم مدینه بود. ( شرح نهج البلاغه، ۱۹۶۲م، ج۱۵، ص۲۷۴.)

جاحظ:

کسی را ندیدم که در فضیلت او شک داشته باشد و یا در مقدم بودن او سخنی گوید. (ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب، ص۱۹۴؛ زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، ص ۱۰۸)

منابع

1.     ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغه، تحقیق، محمدابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار احیاء الکتب العربیة، ۱۹۶۲م.

2.     ابن عنبه، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب، تصحیح محمد حسن آل الطالقانی، النجف الأشرف، منشورات المطبعة الحیدریة، ۱۳۸۰-۱۹۶۱م.

3.     ابن قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، نجف اشرف، مطبعة المقدسة الرضویه، بی‌تا.

4.     ابن کثیر، البدایة والنهایة، تحقیق علی شیری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

5.     ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۸ش.

6.     امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۰۳ق.

7.     الامینی، عبدالحسین، تکملة الغدیر: ثمرات الاسفار الی الاقطار، تحقیق مرکز الامیر لاحیاء التراث الاسلامی، مراجعة و تصحیح مرکز الغدیر للدراسات و النشر و التوزیع، بیروت، ۱۴۲۹ق/۲۰۰۸م.

8.     الذهبی، محمد بن احمد، تذکرة الحفاظ، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.

9.     سید الاهل، عبدالعزیز، زین العابدین، قاهره، مکتبة وهبة، ۱۹۶۱م.

10.                        شبروای، جمال الدین، الإتحاف بحب الأشراف، قم، دارالکتاب، ۱۴۲۳ق.

11.                        شهیدی، سیدجعفر، زندگانی علی بن الحسین علیه‌السلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سیزدهم، ۱۳۸۵ش.

12.                        صحیفه سجادیه، ترجمه اسدالله مبشری، تهران، نشر نی، ۱۳۷۰.

13.                        صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ شمسی

14.                        قمی، شیخ عباس، منتهی الامال فی تواریخ النبی و الال، قم، دلیل ما، ۱۳۷۹ش.

15.                        کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.

16.                        مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

17.                        منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، چاپ پانزدهم، ۱۳۹۰ش.

امام سجاد علیه السلام شهادت امام سجاد علیه السلام سیره امام سجاد علیه السلام

نظرات

پر بازدیدترین


تمام حقوق محفوظ است.
www.haditv.com | Powerd by : Dijlah